Wernyhora (zm. po 1770) - wędrowny lirnik kozacki, wizjoner losów Rzeczypospolitej. Do dziś nie zostało ustalone, czy był on postacią autentyczną (historycy sugerują, że był to Żyd o imieniu Mojżesz lub Mosij) a jeśli tak, to mógł być znachorem mieszkającym niedaleko Kaniowa. Prawdopodobnie w czasach konfederacji barskiej (1768-1772) pojawiła się drukiem jego wizja upadku Rzeczypospolitej, trzykrotnie rozszarpanej, nękanej powstaniami, z nadzieją odzyskania niepodległości dzięki Napoleonowi ("wielki mąż od zachodu"), zniewolonej przez Niemców i Moskali a po ich klęsce "Polska zakwitnie od Czarnego do Białego morza i będzie trwała po wieki wieków" (opracowana na nowo i wydana w czasie powstania listopadowego przez Joachima Lelewela). Wizja ta niewątpliwie pobudzała wyobraźnię szczególnie romantycznych poetów (Juliusz Słowacki czy Seweryn Goszczyński), którzy wprowadzili go do literatury. Najpopularniejszą wizję literacką przedstawił w 1901 roku Stanisław Wyspiański w "Weselu" a na płótnie z 1884 roku uwiecznił Jan Matejko.